Wikia


Bestand:VonSchlieffen-Plan.jpg

Schlieffenplan is de naam voor het plan dat de Duitser Alfred von Schlieffen (1833-1913) had ontwikkeld om in geval van oorlog met Frankrijk laatstgenoemd land zo snel mogelijk te kunnen overrompelen.


Het plan Edit

Als gevolg van de Frans-Russische samenwerking in het begin van de jaren negentig van de 19e eeuw was de Duitse generale staf zich intensief gaan voorbereiden op een twee-fronten-oorlog.

Het Duitse opperbevel ging ervan uit dat het Duitse leger niet sterk genoeg was om zowel het Franse als het Russische leger te verslaan. Aanvankelijk was de doctrine defensief: men zou verdedigen in het westen en voorzichtig aanvallen in het oosten. Dit was een voorzichtige en conservatieve strategie, en ging er van uit dat de Duitsers zich vooral niet het Russische achterland in moesten laten lokken zoals Napoleon een eeuw eerder. Von Schlieffen bedacht echter een gedurfder plan dat, indien het zou slagen, zou leidden tot een snelle uitschakeling van Frankrijk en uiteindelijk ook Rusland.

Dit leidde in 1906 tot een definitieve notitie, beter bekend als het Schlieffenplan. Dit plan ging ervan uit dat Rusland tenminste 8 weken nodig zou hebben om volledig te mobiliseren, door het gebrek aan industrialisatie, infrastructuur en de enorme afmetingen van het land. In deze tijd zou het mogelijk moeten kunnen zijn Frankrijk door middel van een snelle gewaagde veldtocht te verslaan alvorens tegen Rusland op te trekken. In deze Von Schlieffen veronderstelde dat Frankrijk de neutraliteit van de Lage landen en Zwitserland niet zou schenden en haar hoofdmacht zou concentreren tussen Belfort en Sedan. De Duitsers zouden een schijnaanval doen en zich vervolgens in Elzas-Lotharingen terugtrekken. De hoofdmacht zou, met als draaipunt de regio Thionville-Metz, de bekende sikkelbeweging met een zo sterk mogelijke rechtervleugel maken en het Franse leger insluiten. Het noordoosten van Frankrijk speelde, wel gemerkt, in het plan een secundaire, hoewel niet onbelangrijke rol. In Lotharingen moest nog een bescheiden strijdmacht worden gelegerd, terwijl de Elzas nauwelijks zou worden verdedigd. Het wijken voor een te verwachten Franse opmars in deze streken paste zelfs uitstekend in het plan; de tegenstander zou op deze wijze namelijk steeds dieper in de val lopen.

Het plan behelsde een grote cirkelvormige beweging door België en Nederland, waardoor Frankrijk in feite langs een breed front vanuit het noorden werd aangevallen. Het plan sloeg geen acht op de Belgische en Nederlandse neutraliteit en vereiste durf bij de uitvoering ervan. Een belangrijk onderdeel van het plan was de verovering van de versterkte forten rond Luik en Verdun. In de aanvankelijke versie van het plan zou overigens slechts opgerukt worden door Luxemburg en het uiterste zuiden van België.

Hierdoor zou Frankrijk in een tijdsbestek van 42 dagen (6 weken) uitgeschakeld worden. Dit gaf de Duitse legers twee weken de tijd zich te verplaatsen, waarna ze in het oosten de Russische aanval konden opvangen. Door het Von Schlieffenplan zou Duitsland een voor een met zijn vijanden kunnen afrekenen in plaats van met beiden tegelijk te worden geconfronteerd. Vereist was wel dat de Duitsers het strikte tijdschema aanhielden. Von Schlieffen ging ervan uit dat Duitsland na significante vertraging maar beter kon gaan onderhandelen omdat dan de kans op de overwinning voorbij was.

Het Von Schlieffenplan werd veranderd met de komst van de nieuwe legerchef Helmuth von Moltke. Eén van de wijzigingen die hij in het plan aanbracht was het versterken van de linkervleugel van de op te stellen Duitse strijdkrachten ten koste van de rechtervleugel. Hierdoor kregen de operaties in het noordoosten automatisch meer gewicht.De legendarische laatste woorden van Von Schlieffen: 'Macht mir nur den Rechten stark' waren blijkbaar vergeten.

Nog een belangrijke verandering die Helmut von Moltke aanbracht was dat ze niet meer door Nederland trokken om aan te vallen. Een neutraal Nederland werd nuttig geacht als een "luchtpijp naar de Noordzee".

De Oberste Heeresleitung geraakte door de aanvankelijke Duitse successen in Lotharingen in een euforische stemming. Von Moltke gaf beide legers opdracht om het offensief voort te zetten, teneinde de verdedigingswerken bij Nancy te veroveren. De niet langer defensief opererende linkervleugel zou zo kunnen bijdragen tot een reusachtige herhaling van de slag bij Cannae: de gehele vijandelijke strijdmacht omsingeld in een gelijktijdige tangbeweging vanuit het oosten en het westen. Daartoe moest de in opzet immers zwakkere linkervleugel worden versterkt.

De Zwakheden Edit

Het Von Schlieffenplan kende een aantal zwakheden. Deze zwakheden waren cruciaal en zouden in niet geringe mate bijdragen tot Duitslands ondergang in 1918. Dit dient met name gezien te worden in het licht van de communicatie destijds. Telefoonlijnen liepen slechts tot het grens of tot het front, waardoor telefoon in een bewegingsoorlog waardeloos was. Hetzelfde gold voor telegraaf, terwijl radio nog niet geavanceerd genoeg was om als communicatiemiddel te worden gebruikt. Men vertrouwde voornamelijk nog op koeriers. Men viel dus terug op een rigide planning. Het plan moest hoe dan ook gevolgd worden, ongeacht de situatie. Lagere officieren hadden hierin hoegenaamd geen enkele vrijheid van handelen.

Allereerst was het plan bedacht voor en door militairen, en volstrekt niet op de politieke situatie ingespeeld. Het plan voorzag in Franse oorlogsdeelname, maar Frankrijk had zich in de crisis van juli 1914 afzijdig gehouden. Omdat het plan echter ervan uitging dat Frankrijk aanviel, werd Frankrijk bij de oorlog betrokken terwijl dit wellicht helemaal niet nodig was geweest. Bovendien werden neutrale landen aangevallen, landen die Duitsland niets misdaan hadden maar de pech hadden in het pad van de beoogde opmars te liggen. Dit leidde in eerste instantie tot Britse oorlogsdeelname op grond van de Engelse garantie aan België uit 1839, en overigens tot een groot verlies aan politiek krediet. Vanaf 1914 zou Duitsland als de boeman van Europa worden gezien, en doordat het zelf de vijandigheid van andere staten op de hals had gehaald, had het zijn eigen "boemannen" gecreeerd.

Verder was het wegen- en spoorwegnet van België en Noord-Frankrijk te klein voor een optimale troepenverplaatsing. Kortom: het Duitse leger was te groot en kon door deze beperkingen zijn capaciteiten niet optimaal benutten. Dit ging ten koste van de snelheid van het offensief, en snelheid was cruciaal.

Daarnaast had het Duitse opperbevel niet geleerd van de Frans-Pruisische oorlog van 1870. Uit deze oorlog bleek dat een land nog niet per se verslagen hoefde te zijn na overwinningen op het reguliere leger. Zelfs na het verslaan van het Franse leger, het gevangennemen van de Franse keizer, en het omsingelen van de Franse hoofdstad bleek Frankrijk, nu als republiek, nog steeds in staat zich te verdedigen. Het Duitse opperbevel ging er in het Von Schlieffenplan niet van uit wat er zou moeten gebeuren als Frankrijk zich niet zou willen overgeven of als het omsingelde Franse leger een "last stand" zou maken en het op een confrontatie zou laten aankomen. Ook bleek dat het Belgische leger en de Belgische wil tot verzet danig waren onderschat. Dit zou allemaal leiden tot vertragingen die Duitsland zich niet zou kunnen veroorloven.

Ten slotte ging het plan ervan uit dat Rusland 8 weken lang niet in staat was tot actie. Rusland bezat echter zelfs in vredestijd een leger aan de grens, dat in augustus 1914 direct Oost-Pruisen binnenviel. Hoewel Duitsland dit leger in twee eclatante overwinningen wist te verslaan (de slagen bij Tannenberg en de Mazoerische Meren) was het Duitse opperbevel aanvankelijk in paniek.

Eerste Wereldoorlog Edit

Toen de oorlog in 1914 uitbrak, werd het in deze gewijzigde vorm uitgevoerd en een aantal factoren leidde tot zijn mislukking, waaronder gebrek aan mobiliteit bij de Duitsers, effectieve Franse weerstand, onderschatting van de problemen aan het Russisch front, het hardnekkige Belgische verzet (tijdwinst voor de tegenpartij) en de tegenzin bij Helmut von Moltke, de opvolger van Alfred von Schlieffen als hoofd van de Generale Staf, om troepen weg te halen aan het Oostelijk front.

De samenwerkende legers van Groot-Brittannië en Frankrijk slaagden er ternauwernood in het Duitse leger tot staan te brengen voordat Parijs werd bereikt. Na de race naar de zee, de eerste slag bij Ieper, de slag aan de Marne en de eerste slag bij Verdun kwam de oorlog in het najaar van 1914 tot stilstand in een verschrikkelijke loopgravenoorlog over een front van 700 kilometer die pas in 1918 eindigde.

Uiteindelijk, wanneer men het krijgsverloop na deze eerste veldtocht van 1914 volgt, dan blijkt dat de Duitse strategie terug was gevallen op de oude doctrine die voor het Von Schlieffenplan was aangehangen: verdedigen in het westen en voorzichtig aanvallen in het oosten. Men had echter nu, behalve met Frankrijk en Rusland, ook met Groot-Brittannie en een zeeblokkade te maken.

Tweede Wereldoorlog Edit

Bij de start van de Tweede Wereldoorlog werd een variant van dit plan gebruikt dat, onder wel succesvol bleek. Dit plan was bedacht door de Duitse generaal Von Manstein, waarna Hitler de eer voor zichzelf opeiste en Von Manstein naar Stettin liet overplaatste.

Dit plan ging ervan uit dat de geallieerden deze keer wel op het Von Schlieffenplan zouden zijn voorbereid en rekening zouden houden met een aanval door België en Luxemburg. Wanneer deze kwam zouden de Fransen waarschijnlijk naar België oprukken om de Duitse aanval daar op te vangen. Von Manstein wilde inderdaad beginnen met een aanval op Nederland, België en Luxemburg met een relatief kleine aanvalsmacht. Na enkele dagen zou vervolgens de Duitse hoofdmacht door de Ardennen oprukken naar het zuidwesten en vervolgens naar het westen zwenken. Via het goede (tank)terrein van Noord-Frankrijk zou de Wehrmacht naar het Kanaal oprukken en de geallieerde legers in België opsluiten. Daarna werd met het resterende Franse leger afgerekend.

Het succes van deze variant verbaasde zelfs het Duitse opperbevel. De generaals keken verbaasd naar de legerkaarten toen ze merkten dat ze erdoor kwamen. Wat hen als sergeant of luitenant in 4 jaar niet was gelukt lukte deze keer wel, en zelfs binnen de zes weken die Von Schlieffen had bepaald.

Discussie Edit

Verschillende divisies werden van front verplaatst. Er is veel discussie geweest - en nog gaande - of von Moltkes aanpassingen in het Schlieffenplan het plan versterkt of verzwakt hebben. von Schlieffen zelf toonde zich een tegenstander van de wijzigingen die zijn opvolger aanbracht. Analyses in de jaren '80 wezen echter op een vergroting van het aantal divisies dat von Moltke hierdoor effectief via België kon inzetten.

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Around Wikia's network

Random Wiki